Szlak Domów Podcieniowych

Wpis opublikowano: 30 listopada 2011

Trasa: Koszwały – Miłocin – Trutnowy – Osice – Steblewo – Koźliny (powiat gdański)
Długość trasy: ok. 20 km
Czas wędrówki: ok. 5–6 godzin
Informacje praktyczne:
Start: Koszwały, przystanek PKS na trasie z Gdańska do Elbląga
Meta: Koźliny, rejon przystanku PKS na trasie bocznej (przez Żuławy) z Gdańska

Domy podcieniowe to najsłynniejsze zabytki Żuław. Mają konstrukcję szkieletową z drewna, wypełnioną czerwoną cegłą lub otynkowaną, z charakterystycznym wielosłupowym podcieniem wysuniętym przed zasadniczą część budynku. Liczba słupów w podcieniu może być różna (ponoć im było ich więcej, tym bogatszy mieszkał w domu gospodarz), sam podcień może być częściowo zamknięty lub ustawiony z innej strony.

Podczas wędrówki po Szlaku Podcieniowym zobaczymy też niezwykle malownicze ceglane kościółki sprzed kilku wieków. Wiele z nich posiada wieżę i bogaty, misterny szczyt. Spotkamy je w Trutnowach, Osicach i Koźlinach. Wszystkie te wymienione wioski pochodzą co najmniej z XIV w. Związki z Polską, Gdańskiem, menonickimi gminami i Krzyżakami pozostawiły swe ślady w architekturze. Herb Gdańska znajdziemy nad wejściem do kościoła w Koźlinach, co przypomina, że niegdyś Żuławy Gdańskie należały do Gdańszczan.

Warto zobaczyć:
Koszwały. W centrum wsi na małym wzniesieniu określanym nazwą “terp” stoi zbudowany w 1792 r. żuławski dom podcieniowy. Wspiera się na siedmiu słupach połączonych arkadami dźwigającymi piętro. Główne drzwi wejściowe są późnobarokowe. Parter jest ceglany, otynkowany, szczyt konstrukcji szkieletowy. W 1959 r. przeprowadzono pełną konserwacja obiektu.
Warto się na chwilę zatrzymać przy stojącym tuż przy drodze przy nowoczesnym kościele o stylizowanych formach pseudogotyckich. Przywilej lokacyjny dla tej osady wystawił wielki mistrz krzyżacki Luter z Brunszwiku w 1334 r. Zapewne więc już w połowie XIV w. powstała tutaj pierwsza świątynia, która 200 lat później została zamieniona na zbór luterański. Po zniszczeniach z czasów “potopu”, w 1672 r. wystawiono na tym samym miejscu nowy budynek o konstrukcji szkieletowej, który został spalony pod koniec II wojny światowej. Obecny kościół jest zatem co najmniej trzecim z kolei zbudowanym w latach 90. XX w. jako filia parafii w pobliskich Wocławach.

W trakcie porządkowania terenu wokół kościoła (czyli dawnego cmentarza) znaleziono 5 płyt nagrobnych z XVII-XVIII w., które po konserwacji umieszczono na zewnętrznych ścianach nowej świątyni. Lapidarium w Koszwałach jest największym na Żuławach zbiorem kościelnych płyt nagrobnych z tego okresu. Pierwotnie były one umieszczone w posadzce kościoła nad kryptami grobowymi najzamożniejszych mieszkańców wsi, zwanych w źródłach sąsiadami (niem. Nachbaren). W tym samym czasie identyczne płyty zamawiali dla siebie bogaci mieszczanie gdańscy czy elbląscy, co wymownie świadczy o wyjątkowym statusie materialnym żuławskich chłopów.

Miłocin. Dom podcieniowy zbudowany w 1731 r. Podcień został wsparty na ośmiu słupach podpierających pięterko z ozdobną elewacją o konstrukcji szkieletowej. Wypełniono ją drobną cegiełką (tzw. holenderką). Podczas całościowego remontu 1981–82 obiekt przystosowano do funkcji domu mieszkalnego wielorodzinnego.
Trutnowy. W południowej części wsi stoi żuławski dom podcieniowy z 1720 r. wsparty na 8 słupach z dekoracyjnymi mieczami, tworzącymi rodzaj arkad. Generalny remont przeprowadzono w latach 1984–89. Piętro i dwa szczyty mają konstrukcję szkieletową o szczególnym, ozdobnym układzie belek. Zachował się pierwotny układ wnętrza z wielka sienią i piętrową galerią. Występują liczne barokowe detale wyposażenia wnętrza. W wielkiej sieni można obejrzeć makietę XVIII-wiecznej wsi projektowanego skansenu miniatur żuławskiego budownictwa. W domu tym, przez właścicieli chętnie udostępnianym turystom do zwiedzania, ma swoją siedzibę Stowarzyszenie „Żuławy Gdańskie”.
Będąc w tej wsi żuławskiej warto odwiedzić gotycki kosciół parafialny pw. św. Piotra i Pawła zbudowany w 2 połowie XIV wieku. Wieża zniszczona w 1945 roku do dziś pozostała nieodbudowana. Na wschodniej ścianie kościoła można zobaczyć herb Gdańska oraz znak wielkiej wody. Jest to oznaczenie poziomu wody, która zalała wieś podczas powodzi w kwietniu 1829 roku.
Osice. Domy podcieniowe z XVIII i XIX w., znacznie przebudowane, niektóre z rozebranym podcieniem. Obecnie ich stan kwalifikuje się jako zły, ale zachowało się jeszcze bardzo wiele oryginalnych detali architektonicznych – pozostałości dawnej świetności.
We wsi godny odwiedzenia jest XV-wieczny kościół filialny pw. św. Antoniego z Padwy (parafia Giemlice). Pierwotnie szkieletowy, przebudowany na murowany, ze strzelistą szkieletową wieżą dobudowaną podczas gruntownego remontu w 1767 roku.

Steblewo. Dom podcieniowy z 2. poł. XVIII w. Podcień ma osiem słupów (cztery od frontu i po dwa boczne) dźwigających piętro konstrukcji szkieletowej. Dach mansardowy. Drzwi wejściowe późnobarokowe. Słupy podcienia w formie kolumn ozdobnych, wsparte na ceglanych cokołach. Dom podcieniowy – 2 poł. XVIII w., gruntowny remont w 1959 r. Parter murowany, druga kondygnacja w konstrukcji szkieletowej. Podcień ośmiosłupowy, dach mansardowy z lukarnami.
Niewątpliwie wyjątkowa świątynia gotycka znajduje się w Steblewie [Stüblau]. Są to właściwie ruiny kościoła zbudowanego w XIV wieku. Budowla od razu zwraca uwagę dużą wieżą. Wieża ta, mogąca z uwagi na swą masywność pełnić funkcje obronne, była jedną z niewielu dokończonych ceglanych wież na Żuławach. Świadczyć to może o randze tego ośrodka w okresie panowania krzyżackiego, być może porównywalnej z Grabinami gdzie od XIV wieku istniał dwór obronny /wg Pawła Buczkowskiego.
Koźliny. XIV-wieczny kościół pw. Matki Boskiej Różańcowej. Wieża o konstrukcji szkieletowej wypełnionej cegłą, wzniesiona w 1686 roku. Na wieży herb Gdańska wskazujący na wielowiekową zależność Żuław Gdańskich od miasta i patronatu Rady Miejskiej nad parafiami żuławskimi.

Źródło: Stowarzyszenie Żuławy Gdańskie

Podziel się informacjami za pomocą portali społecznościowych!
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Facebook
Facebook
Share on Google+
Google+

Dodaj komentarz

Unia Europejska
Program LEADER
Departament Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich

„Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie.”
Operacja mająca na celu realizację planu komunikacji zawartego w Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 2014-2020 współfinansowana jest ze środków Unii Europejskiej w ramach działania 19 Wsparcie dla Rozwoju Lokalnego w ramach inicjatywy LEADER, poddziałanie 19.4 Wsparcie na rzecz kosztów bieżących i aktywizacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Przewidywane wyniki operacji: skuteczna wymiana informacji pomiędzy LGD a społecznością lokalną oraz promocja obszaru